UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan ve halk arasında ‘Çivisiz Cami’ olarak bilinen Kasaba Köyü Mahmut Bey Camii’nin bulunduğu köyde yer alan ve 1930’lu yıllara kadar kullanılan tarihi hamam, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından restore edilmesi planlanıyor.
Kastamonu Merkez ilçesindeki Kasaba köyünde bulunan ve halk arasında ‘Çivisiz Cami’ olarak da bilinen Mahmut Bey Camii, 2023 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alarak “Anadolu’nun OrtaçaÄŸ Dönemi AhÅŸap Direkli ve KiriÅŸli Camileri” kategorisinde tescil edildi. UNESCO Dünya Mirası Listesine girdikten sonra Kasaba Köyü Mahmut Bey Camii ile ilgili çeÅŸitli projeler ve çalışmalar yürütülmeye baÅŸlandı. Bu çalışmalar çerçevesinde Kastamonu Müze Müdürlüğü koordinesinde, Karabük Ãœniversitesi Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölüm BaÅŸkanı Prof. Dr. Anar Azizsoy’un akademik danışmanlığında çevresinde geçtiÄŸimiz yıl arkeolojik kazı çalışmalarına baÅŸlandı. Kazı çalışmaları neticesinde, 1366 yılında inÅŸa edilen Mahmut Bey Camii’ne yaklaşık 50 metre uzaklıkta bulunan ve aynı tarihte yapıldığı düşünülen cami hamamında baÅŸlanılan kazı çalışmalarıyla Türk yerleÅŸimi ortaya çıkarılması hedefleniyor. Ayrıca Mahmut Bey Camii’nin çevresinde hamam dışında külliyeyi andıran farklı yapılar ile mezarların da olduÄŸu düşünülüyor. Bu çerçevede Kastamonu Müze Müdürlüğü koordinesinde, Karabük Ãœniversitesi’nden gelen öğrencilerle birlikte, Azizsoy’un akademik danışmanlığında kazı çalışmalarının tamamlanmasıyla restorasyon çalışmalarına geçildi.
14. yüzyıldaki Türk yerleşiminin ortaya çıkartılması planlanıyor
1930’lu yıllara kadar kullanılan tarihi hamamın daha sonra samanlık olarak kullanılması ve defineciler tarafından bir bölümü tahrip edilmesine rağmen kazı çalışmasıyla bölümleri tespit edildi. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünce çalışmaları devam eden tarihi hamamın restore edilmesiyle ve diğer yapılarında gün yüzüne çıkartılmasıyla İsmailbey Külliyesine benzerlik gösteren Kasaba Köyü Mahmut Bey Camii bölgesinin 14. yüzyıldaki Türk yerleşiminin de ortaya çıkartılması planlanıyor.
Bu kapsamda Prof. Dr. Anar Azizsoy, Kastamonu Kent Tarihi Müzesi tarafından düzenlenen Bilim Günlerine katıldı. Azizsoy, “Kastamonu’da Türk Dönemi AraÅŸtırmaları: Bulgular, Tespitler, Görüler” isimli sunumuyla katılımcılara bilgiler verdi.
“AÄŸlı, Seydiler, Devrekani ve bu yılda Küre’de çalıştık, 4 yıldır ilçeleri tarıyoruz”
Yürütülen kazı ve restorasyon çalışmalarıyla ilgili bilgiler veren Prof. Dr. Anar Azizsoy, “Kültür ve Turizm Bakanlığı Müzeler Genel Müdürlüğünden almış olduÄŸumuz izin doÄŸrultusunda 2022 yılında kırsala yönelik araÅŸtırmayla baÅŸladık. Ä°lk olarak Araç ile baÅŸladık. Biz, taşınmaz kültür varlıklarının hem tanımlamasını hem tespitini hem belgelenmesini hem incelemesini yapıyoruz. 129 köyde 45 gün kadar yapmış olduÄŸumuz araÅŸtırmada çok sayıda esere ulaÅŸtık. Bu eserlerin ister istemez başına anıtsal nitelikli olmaları yönünden camiler çekiyordu. Sonraki aÅŸamalarda da AÄŸlı, Seydiler, Devrekani ve bu yılda Küre’de çalıştık. 4 yıldır ilçeleri tarıyoruz” dedi.
Geçen yıl kurtarma kazılarında Kasaba köyündeki hamamda çalışma yürüttüklerini söyleyen Prof. Dr. Anar Azizsoy, “Zaman zaman biz öğrencilerle gezi düzenliyoruz. Mahmut Bey Cami çevresine yönelik gezi düzenlerken hamamı gördük. Bu ÅŸekilde hamamı fark ettik. Mahmut Bey Camisi, 2014 yılında UNESCO geçici miras listesine alınıp 2023 yılında UNESCO Dünya Miras Listesine dahil edilmesiyle birlikte ülkemizde 5 ahÅŸap camilerden bir tanesidir. Bu yönüyle kesinlikle önemlidir. Çünkü çok minik tarihte diye nitelendirebileceÄŸimiz özelliklerini koruyarak günümüze ulaÅŸmıştır. Sadece tek yapı ölçeÄŸinde olmaması gerektiÄŸinden hareketle bir çevresine yönelik arkeolojik araÅŸtırma yapma ihtiyacı duyduk. Öncelikle hamamdan baÅŸlamak gerekiyordu. Hatta zaman zaman hamamın tarihlendirilmesi ile ilgili genç döneme ait olma ihtimali konuları da geçiyordu. Biz de bu yüzden dolayı önce çalışmalaya hamamda baÅŸladık. DoÄŸrudan Kasaba köyünün bir hanedan mensubiyeti ile birlikte en azından kent hüviyetini kazanma olayını gerçekleÅŸtirdiÄŸi dönem sanırım CandaroÄŸulları dönemi olsa gerek. Çünkü yer üstündeki somut kültür varlığı CandaroÄŸulları Mahmut Bey ile birlikte, ÅŸehzade tabii bey olmadı. Fakat öyle bir cami inÅŸa ettiriliyor ki bilindiÄŸi gibi birinci dereceden bani sıfatıyla beyler, sultanlar, hükümdarlar, bu kent otoritelerini ölümsüzleÅŸtirecek nitelikte camiye eÅŸ deÄŸer yapı inÅŸa ettirmiÅŸ” diye konuÅŸtu.
Hamamın kazısını tamamladıklarını söyleyen Azizsoy, “2 tane yan yana halvet hücresinden ibaret. 1930’lu yıllara kadar kullanılıyormuÅŸ. 30’lu yıllardan sonra terk edilince çeÅŸitli amaçlarla kullanılmış, samanlık olarak kullanılmış. Bakımsızlıktan hamam tahrip olmuÅŸ. Zemin yok, zemine ulaÅŸamadık. Zeminin ahÅŸap olma ihtimali var ama nihayetinde yine zeminin olması lazım ama net olarak hamamın bölümlerini ortaya çıkardık” ÅŸeklinde konuÅŸtu.
Kastamonu Ä°l Özel Ä°daresi tarafından hamamın restorasyonuna baÅŸlanacağı haberini aldıklarını belirten Azizsoy, “Bizde bunun üzerine hamamın bölümlerini net olarak ortaya koyalım. Bunun üzerine restorasyon yapılsın ve böylelikle izin verildi bakanlığımız tarafından ve bu mekanlar böylece ortaya çıkarıldı. Restorasyon projesi öncesinde bizler yaptığımız kazı çalışmasıyla hamamın bölümlerini netleÅŸtirmiÅŸ olduk. Hamamın bacalarının içerisinde bir ÅŸey bulunabilir mi diye kasıtlı olarak tahrip edilmiÅŸ. Artık bu çok doÄŸal geliyor” ifadelerini kullandı.
“Bakanlıktan restorasyon için söz aldık”
Programın açılışında konuÅŸan Kastamonu Kent Müzesi Müdürü Arkeolog Dr. Murat KarasalihoÄŸlu ise “Kastamonu Türk kültürü içerisinde gerçekten müstesna bir yere sahip ve bu müstesna yer genelde yapı bazında mimarlar, mimarlık tarihi ve sanat dersleri tarafından tekil olarak incelenmiÅŸtir. Ama Anar hocamız ilin bütün ilçelerini kapsayan çok kapsamlı bir yüzey araÅŸtırmayla açıkçası yerleÅŸim dokusundan sivil mimariye, kırsal mimariye, anıtsal mimariye kadar birçok unsuru bir arada toplayan bir ilki yapmaktadır ve gerçekten çok kapsamlı bir çalışma yapmaktadır hocamız. Bu çalışmalarında özellikle son dönemdeki Kasaba köyü kazıları çok önemli. Çünkü UNESCO Dünya Kültür Mirasına girmiÅŸ olan Mahmut Bey Camisi arkeolojik kazılarla daha çok bilinir olması sadece oradaki dini yapılar deÄŸil, yerleÅŸkenin Türk tarihi açısından özellikle de mevcutlar ürünü erken Türk tarihi açısından özelliklerinin görülmesi açısından çok büyük bir önem arz etmektedir” diye konuÅŸtu.
Restorasyon çalışmalarıyla ilgili bir ir soru üzerine bilgilendirmede bulunan Kastamonu Ä°l Kültür ve Turizm Müdürü Kerem Seven de, Kültür ve Turizm Bakanlığından restorasyon çalışmalarıyla ilgili gerekli çalışmaların yürütüldüğünü ve yakın zamanda restorasyona baÅŸlayacaklarını belirterek, “Bakanlıktan restorasyon sözünü aldık, inÅŸallah yakın zamanda baÅŸlayacağız” ÅŸeklinde konuÅŸtu.