Anadolu Ãœniversitesi Stratejik AraÅŸtırmalar Merkezi (ANASAM) tarafından “Pax Americana: Yolun ve Teorinin Sonu mu?” baÅŸlıklı seminer düzenlendi.
Ä°letiÅŸim Bilimleri Fakültesi Åžener Åžen Salonu’nda gerçekleÅŸtirilen etkinliÄŸin açılış konuÅŸmasını yapan Rektör Prof. Dr. Yusuf Adıgüzel, küresel geliÅŸmelerin günlük hayat üzerindeki etkisine dikkat çekti. Son dönemde dünya siyasetinde yaÅŸanan gerilimlere deÄŸinen Rektör Adıgüzel, “Küresel dünyada ‘bizi ilgilendirmiyor’ deme lüksüne kimse sahip deÄŸil. Amerika’nın politikaları, liderlerin açıklamaları doÄŸrudan ekonomiye yansıyor. Kahve fiyatından akaryakıta kadar birçok alanda bu etkileri hissediyoruz” dedi.
Üniversitelerin bu noktada önemli bir sorumluluğu olduğunu vurgulayan Rektör Adıgüzel, akademik ve bilimsel bakış açısıyla olayları değerlendirebilmenin gerekliliğine dikkat çekti.
“Amerikan hegemonyasında kırılma yaÅŸanıyor”
Açılış konuÅŸmasının ardından Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Köksal Büyük’ün moderatörlüğünde konuÅŸan Prof. Dr. Murat Çemrek, “Pax Americana” kavramını politik ekonomi ve uluslararası iliÅŸkiler perspektifinden ele aldı. Prof. Dr. Çemrek “Amerikan hegemonyasının uzun süredir yıprandığını görüyoruz. Doların küresel sistemdeki belirleyici rolüne raÄŸmen yeni güç dengeleri ortaya çıkıyor” diyerek özellikle “petro-dolar” sistemi ve “senyoraj para” kavramlarına dikkat çekerek, küresel ekonomik düzenin hâlâ büyük ölçüde ABD merkezli olduÄŸunu vurguladı.
“Demokrasiler gerilerken otoriter rejimler yükseliyor”
Dünyada siyasal sistemlerin dönüşümüne deÄŸinen Prof. Dr. Murat Çemrek, “Günümüzde demokrasiler gerilemekte ve otoriter ya da rekabetçi otoriter rejimler yükseliÅŸe geçmektedir. Pax Americana tamamen sona ermedi ancak ciddi bir kırılma yaÅŸandı” dedi.
“Uluslararası hukuk, gücü takip eder”
Soru-cevap halinde devam eden seminerde, uluslararası sistemin iÅŸleyiÅŸine iliÅŸkin deÄŸerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Çemrek, bir öğrencinin uluslararası hukuk ve örgütlere yönelik eleÅŸtirisine “Küresel düzende belirleyici unsur çoÄŸu zaman güç iliÅŸkileridir. Hukuk çoÄŸu zaman siyaseti deÄŸil, siyaset hukuku ÅŸekillendirir. Uluslararası sistemde normlar büyük ölçüde güç dengeleri doÄŸrultusunda oluÅŸur” yanıtını verdi.
Prof. Dr. Çemrek, konuÅŸmasında “Kötü zamanlardan geçiyoruz yani canavarlık alameti itibarıyla ortada. Burada diÄŸer baÅŸka teorilere atıf yaparsak; ’hegemonya teorisi’ itibarıyla Robert Cox’un hegemonya nedir kavramı. Ben bunu en çok feminist teori üzerinden anlatmayı seviyorum. Hani bir ÅŸey vardır ya; ’Kocamdır, döver de sever de’ ÅŸeklinde. Tam hegemonya hali budur yani. Dövmenize gerek yoktur kimseyi, sevmenize de gerek yoktur. Size bu eylemler atfedilir yani ’dövse bile gücü vardır o yüzden aÄŸzımızın tadı bozulmasın, hiç girmeyelim bu toplara’ ÅŸeklinde. Burada hegemonya böyle oluÅŸturulur; bir ’rıza’ üretilebilen bir ÅŸeydir zaten yani rıza satın alabilen bir ÅŸeydir, ikna edebilen bir ÅŸeydir” ifadelerini kullandı.
Günümüz dünyasında, hegemonik bir kırılmanın yaşandığını vurgulayan Prof. Dr. Murat Çemrek konuşmasına şöyle devam etti:
“Bu anlamda Pax Americana artık yolun sonuna mı geldi? Evet, dünya genelinde 1100 askeri üssünüz olabilir, tüm dünyayı dijital olarak kontrol edebilir hatta arzu ettiÄŸinizde herhangi bir noktayı nokta atışıyla vurabilirsiniz. Ancak bunlar ’sert güç’ olarak nitelendirdiÄŸimiz fiziksel unsurlardır. Asıl deÄŸiÅŸim ’yumuÅŸak güç’ alanında yaÅŸanıyor. GeçmiÅŸte dünyanın dört bir yanından insanlar ’Amerikan Rüyası’nı yaÅŸamak için bu modele yönelirken, bugün artık karşımızda bu yapıya alternatif baÅŸka modellerin ortaya çıktığını görüyoruz.”
Konuşmasını güç ve iktidar ilişkilerine dikkat çekerek tamamlayan Prof. Dr. Çemrek, mevcut küresel sistemde yaşanan kırılmaların yeni bir düzenin habercisi olabileceğini ancak bu sürecin henüz tamamlanmadığını belirtti.
Seminer, Prof. Dr. Murat Çemrek’e Anadolu Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Yusuf Adıgüzel tarafından hediye takdimi yapılmasının ardından sona erdi.
Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Çemrek’in konuşmacı olarak katıldığı seminere Anadolu Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Yusuf Adıgüzel, Rektör Yardımcıları Prof. Dr. Erkan Erdemir ve Prof. Dr. Köksal Büyük, İletişim Bilimleri Fakültesi Dekanı ve Rektör Danışmanı Prof. Dr. Barış Kılınç, Anadolu Üniversitesi Yönetim Kurulu Üyeleri, Genel Sekreter Ecevit Öksüz ve öğrenciler yoğun ilgi gösterdi.
